Hamsiden arti değer sağlanur mi?

Geçen gün Ganita’ya indum. Baktum Patapat Süleyman’la Lelipop İhsan tartişiyler. İlkin, “Abdullah Hoca niçun Kornelyus ile Canini’yi birlukte oynatmay.” tartişmasi zannettum. Fakat biraz kulak kabartinca politik bir tartişma olduğuni anladum. Patapat Suleyman kendisinun neden zengin, Lelipop İhsan’un neden yoksul olduğuni, “Benum atalarum daha çalişkandi.” diye açıklay. Akli sira, “Ağustos Boceği ile Karinca” hikâyesini insanluk tarihine uygulay. 

Bilinmeyen çok eski zamanlarda, dunyada farkli nitelukte insanlar yaşamaktaymiş. Patapat Suleyman’un atalari çalişkan ve tutumliyken, Lelipop İhsan’un atalari da tembelmiş, nur içinde yatsunlar. Suleyman’un atalari yavaş yavaş zenginluğun bütun çeşitlerini biriktururken, Lelipop İhsan’un atalari ise ense yapup yoksul kalmişlar.

Koyayim o kafaya bi odun, la kapitalizimın kökenleri üzerine anlattuğun bu masalunla yeni doğmiş bir hamsi yavrusini bile kanduramazsun. Sulalenun hirsuzluğuni kro-manyona, homo sapiyense ihale etmağa çalişma. Seni da, bubani da, dedeni da taniyrık. O tükkani, o tekneyi, o finduk bahçesini hangi entrikalarla ele geçurduğunuzi bilmiyen mi var?

Bakasetas kivrakluği

Efendum kivirma da bir sanattur. Patapat Suleyman, Vakame gibi kivirmaya çalişiy ama nafile. Biz gerçeklere bakalum.

Zenginluğun ve yoksulluğun kanunlarla garanti altina alinduği kapitalizimın ortaya çikabilmesi içun iki şey gereklidur; birincisi, üretum araçlarindan yoksun ve emek güçlerini satmak zorinda birakilan insanlarun varluği, ikincisi, önemli miktarda para ve üretum aracinun bazi insanlarun elinde toplanmasidur. Bu iki unsur, feodal duzenun bağrinda doğmiş ve kapitalizimde gelişmiştur. İyice palazlanan burjuvazi, devletun copini halk yiğinlarinun kafasina indurerek aralarindaki bu düzeyli ilişkiye son şeklini vermiştur.

Hamsi – Para – Hamsi

Zenginluk nasil doğar, bua bir bakalum. Paranun kendisi sermaye değildur. Kapitalizimın doğişinda çok once da para varidi. Kapitalizimden önce H-P-H (hamsi-para-hamsi) formuli ile ifade edilebilen hamsi dolaşumi, (İdris, sen meta dolaşumi da diyebilırsun) başka bir hamsi almak içun eldeki hamsiyi satma şeklindeydi. Uretum daha da gelişup karişuk bir hal alinca sermayenun hareketini şu formül ile gösterduk: P-H-P (para-hamsi-para), yani satmak için hamsi satun almak. Kapitalizimın gayri insani ve salakça olduğina en eyi ornek budur; La elunde mis gibi hamsin var, daha ne pok yemağa tekrar paraya çeviriysın? 

Kapitalist, başlangiçta sahip olduği paradan daha fazla bir paraya sahip olmak ister. Yani asil derdi kâr elde etmektur. Formule edersak; Para-Hamsi-Para. Bu dolaşumun soninda elde edilen fazla paraya arti değer diyrık. Kapitalist, hamsiyi 5 liraya alup 5 liraya satarsa, arti değer sağlayabilur mi? Sağliyamaz, ancak buğulamasini yapabilur. Paraya para yavrulatacak vasitayi, parayi gitgide çoğaltacak ebeyi bulmamuz lazimdur. Maliyetinden daha fazla gelir geturen, satun alurken harcaduğumuz paradan daha çoğini oni satarken kazanacağumuz bir meta arayrık. Böyle bir meta vardur ve adi da emek gücidur. Örneklendurelum; Patapat Suleyman’un elinde birikmiş parasi vardur, bu paradan bir kapital doğurtmak istemektedur. Bu zat Çömlekçi’de dolaşmaktadur. Bu arada emeğinden başka satacak bir şeyi olmayan Lelipop İhsan da ordadur. İhsan çalişma yetisini, yani emek gücini Suleyman’a kiralar. Patapat Suleyman’i ilgilenduren, İhsan’un arti değer yaratma becerisidur.

Sırti lacivert hamsiler

Suleyman’un hamsi tutmak içun satun alduği bir teknesi vardur. Teknenun mazotini koyduktan sonra İhsan’i tekneye bindurup Karadenuz’e yolci eder. İhsan bütün gün çalişup didinup takayi hamsiylan doldurur. Patapat bu hamsileri pazarda satar ve kazanduği paralarla yeniden mazot alur. Patapat Suleyman hemen kâr-zarar hesabi yapar. Mazota 10 lira, İhsan’a da 20 lira ödemişti. Toplayalum; 30 lira. İhsan’un tuttuği 50 kilo hamsiyi kilosi 1 liradan satup 50 lira kazanduğina göre Patapat bu 20 lira fazlayi nasil sağladi? Bilduğum kadariyla İddaa filan da oynamaz bu yayuk ağizli.

Bu kâr, İhsan’un emeği üzerinden gelmiştur. Lelipop İhsan 30 kilo hamsi tutup geri dönseydi Patapat 30 lira kazanup, kâr edemeyecekti. “Sen yine ağa, ben yine irgat olduğumuza göre biz bu poki niye yeduk?” durumi hasil olacakti. Patapat Suleyman, Lelipop İhsan’un emek gücinun bir günlük değerini ödemiş ve oni 12 saat çalişturmiştur. Emek sürecinun uzamasi sonuci olarak, İhsan, emek gücinun fiyatından daha beyük bir değer yaratmiştur. Patapat burada parasini sermayeye çevirmiştur artuk.

Maskeli kapitalizim ve onun sahte yuzleri

Arti değerun elde edilmesi, İhsan’un, kendi emek güci değerini yeniden üretmek içun gerekli olandan daha fazla çalişmiş olmasiyla açuklanur. İnsan evladinun, insan evladi tarafından sömurusi, kapitalizimle ortaya çikmiş bir olay değildur. Kölecilukte ve feodalizimde, köleler ve toprak işçileri zorla çaliştirilur ve hiçbir şey olarun sömurusini maskelemezdi. Kapitalist rejumde durum başkadur. Burada, işçi her turli kişisel bağimliluktan kurtulmiştur; şu ya da bu kapitaliste ait değildur. Bundan dolayi da kapitalist, oni çalişmaya zorliyamaz. Ama açluk, işçiyi, kapitalist yararina çalişmaya zorlar. İşte bundan dolayidur ki, ucretli emek sistemi, ucretli bir köleluk sistemidur. Kapitalist rejumde, zorla çalişturmanun niteluği maskelenmiştur. Kapitalist sömurinun örtüsüni ortadan kaldurmak lazimdur. Daha doğrusi ortada bir örti filan da yoktur. Kapitalizim çiplaktur, göti başi açuktur, ben örtiyi bizum İdris içun söyliyrum. Biraz geç idrak ediy kot kafa.

(Yılmaz Okumuş)